VOLTAIRE ولتر (1694 – 1778 میلادی ) :
وُلتر بیش از دوصد سال قبل عواملی را در بوجود آمدن شرایع و سنت های مذهبی بحیث فکتور عمده تلقی نموده بود .
آب و هوا :
آب و هوا عاملی بزرگی در بوجود آمدن سنت ها و شرایع مذهبی است . هرگاه یک قاضی در هندوستان حکم کند که فلان مجرم بایستی برای ده شب ، هرشب در آن ساعتی که ماه بالا می آید ، در رودخانه گانگ غسل نماید ، این حکم به آسانی از طرف جامعه مورد قبول واقع خواهد شد ، اما اگر برای همین جرم برای مردمانی که در ساحل رود Dewina در نزدیکی Archangel ارکانجیل زنده گی می کنند چنین مجازاتی تعین شود ، قطعاً مردم جمع شده و آن قاضی را سنگسار خواهند نمود . به یک عرب که دربیابانی بسیار گرم زنده گی میکند ، بگو که گوشت خوک مخور ! ترا بیمار خواهد کرد . او به آسانی توصیه ی تو را قبول خواهد کرد ، اما همین پند را به یکنفر که در ایالت وستفالی در مغرب آلمان اقامت دارد ، بده ... خواهی دید که عصایی را که در دست دارد به سر تو خواهد کوبید . در عربستان که آشامیدن آبهای میوه و سایر شربت های سرد گوارا و از لزومات می باشد ، بگو که شراب نخور ! به آسانی خواهد پذیرفت . اما اگر پیغمبر اسلام در سویس و یا فرانسه ظهور کرده بود و می خواست آشامیدن شراب را قدغن نماید ، قطعاً کسی به حرف او گوش نمی داد ، خصوصاً اگر سربازی عازم جبهه ی جنگ می بود .
از سوی دیگر سنت هایی هستند که عاری از استحقاق و لزوم طبیعی میباشند . چه لزوم داشت که ملایان مصری امر کنند که مردان بایستی ختنه شوند ؟ قطعاً این حکم علت بهداشتی نداشت . کامبیز پادشاه ایران و سربازان و درباریان او که به آنجا رفتند لازم ندیدند که ذرۀ از پوست آلت مردی خودشان را قربانی خدایان کنند و از لحاظ بهداشتی هیچ گونه آسیبی به آنها نرسید . پس سنت ختنه کردن در اصل ارتباطی به آب و هوا و طبیعت نداشت ، بریدن و به دور افگندن مقداری از پوست آلت مرد صورت یک قربانی به درگاه ایریس داشته است و بس .
مذاهب همیشه در دور دو محور چرخ میزنند :
اشکال مختلف سنت های « غیر مذهبی » جامعه و ایمان .
سنت های غیر مذهبی جامعه ارتباط مستقیم با آب و هوا دارند ، اما ایمان چنین رابطه ای را نشان نمی دهد . هرکدام از اصول شرع که صحت و حقیقت دارد در همه جا با یک ایمان مورد قبول واقع می گردد . درجه حرارت هوا در وسط افریقا و در نزدیکی قطب شمال در درجه ایمان اثری ندارد ! و اگر اصول شرع نادرست باشد ، در همه جا با یک حرارت رد میشود ، خواه در سوماترا باشد و خواه در سریلانکا .
البته تفاوت های منطقه ای بی تأثیر نیستند : در منطقه ای که کشاورزان آن از پرورش انگور و فروش آن به بازار امرار معاش میکنند ، منع شراب خواری آسان نیست و هرگز به فکر هیچ قانون گذاری نخواهد رسید که آشامیدن شراب را در لیست جرایم جای بدهد . و در معابدی که حیوانات را قربانی خدایان میکنند و لاشه ای آنها تا مدتی روی سنگ قربانی میماند البته سوزاندن اسپند و سایر گیاهان معطر به خودی خود جزء از رسوم سنتی میشود . اگر این سلاخ خانه ها که برای دعا به درگاه خدا تعین شده بودند مرتباً شسته نمی شدند و هوای آنجا با سوزاندن اسپند وغیره دایماً پاکیزه نمی شدند ، بلاشک مذاهب قدیم سرچشمۀ بیماری های عفونی می گردیدند .
در هندوستان گاو ها را هرگز قربانی نمی کنند ، زیرا شیر آنها قسمتی از غذای مردم را تأمین می کند و بعلت اینکه زمینها در آن کشور کم آب و علف هستند گاو های آنجا بمقداری لاغر اند و گوشتشان کم چربی است که به درد پختن هم نمی خورد . در اینصورت آیا بهتر نیست که گاو ها را مقدس اعلان کنند ؟
چون در معبد ژوپیتر ، گرما بسیار شدید است ، سنت چنین است که حکم میکرد که اشخاص با پاهای برهنه وارد شوند و بالعکس در کلیسای بزرگ شهر کوپن هاگن یکی از شرایط برای زیارت کننده این است که بایست حتماً کفش در پا داشته باشد .
اما فرق زیاد است بین سنت های غیر مذهبی و شریعت . شریعت مانند سنت ها تابع آب و هوا نمی باشد . یک تاتار در هوای ملایم شبه جزیره ای کریمه و یک عرب در آب و هوای سوزان جزیرۀ عرب هردو به خدای واحد که نه زن دارد و نه فرزند و نه زاییده شده است و نه میزاید ایمان دارند . اصل یکتابودن خدا در قفقاز و در مدینه به یک نواخت مورد قبول واقع شده و آب و هوا در آن تأثیری نداشت .
دو عامل دیگر نیز خارج از تأثیرات آب و هوا ، بوجود آمدن مذهبی مخصوص را موجب میشوند . دولت ها و سرنوشت !
در مصر عقیده به تأثیر طلسم هایی که به اشکال سگ و گربه و سوسمار ساخته میشدند در مقابل قانون سرفرود آورد و رومی های قدیم که چندی بعد از مصریها بهمان عقایدی که مصریها از دست داده بودند علاقۀ شدیدی پیدانموده بودند . پس از چندی با ظهور مسیحیت از این عقاید دست برداشتند و اشکال دگری را برای عبادت و قبول دعایشان از درگاه خدا بجای آن برگزیدند ، تا اینکه در آسیای صغیر و در سایر مناطقی که قبلاً در تحت اختیار رومی ها بود اسلام به این سنت ها خاتمه داد . حالا باید دید که بعداً چه مذهب دیگری جانشین اسلام خواهد شد .
در هیچ یک از این تغییر ها آب و هوا عامل مؤثری نبود . فقط دولت ها بودند که این تغییر ها را بوجود آوردند !
از سوی دیگر جامعه های هستند که نوع مذهب فعلی آنها نه در نتیجۀ آب و هوا و نه در اثر فعالیت ها و احکام دولت ها بوجود آمده است ، بلکه سرنوشت اقتصادی وضع کنون را فراهم آورده است . چه عاملی باعث گردید که کشور های شمال اروپا بعلاوۀ دنمارک ، هلند ، سه قسمت از سویس ، انگلستان ، اسکاتلند و شمال ایرلند از اطاعت به اوامر پاپ سرپیچی نموده و خودشان را از قید دستورات رُم آزاد نمودند ؟ فقر !
فقری که نتیجۀ آن بود که قسمت اعظم درآمد ناچیز مردم ، صرف خرید رحمت برای روح مرده ها و فرار از خشم آتش جهنم می گردید ! و کشیش ها و کلیسا دسترنج مردم بدبخت را به جیب خود می ریختند ! در نتیجه مردم مذهب کاتولیک را ترک کرده و مذهبی را که از آن ساده تر ، و ارزان تر بود اختیار نمودند و در نتیجۀ جنگ های زیاد مردم بالاخره به این نتیجه رسیدند که مذهب کاتولیک به درد پولداران ، مالکین و ذی نفوذان میخورد و مذهب پروتستان به درد فقرا !
و زمان نشان خواهد داد که برای مردمانی که در آسیای صغیر زنده گی می کنند ، کدام مذهب بهتر خواهد بود ، مسیحیت و یا اسلام ؟
بترس از شاخۀ سختی که بازوی تبر گردد
دریغا باز اگر رستم پس از عمری پدر گردد
دریغا داغ سنگینی که روزی تازه تر گردد
چه خواهد کرد بعد از امتحان اینبار ابراهیم
خودش تنها اگر از سمت قربانگاه برگردد ؟
چه تضمینی که مصلوبش نگردانیم عیسی را
اگر یک بار دیگر نیز مریم بارور گردد
مرا در چاه درد خویش بگذارید و مگذارید
پدر از مکر ننگین برادر با خبر گردد
مبخش ای جنگل از سرشاخه های خود به هرناکس
بترس از شاخۀ سختی که بازوی تبر گردد
به آتش می کشاند شعله شعله جنگلِ خود را
درخت خشک تنهایی که در خود شعله ور گردد
ع . داوری
